Verbonden en verscheurd

Inhoud

Wat er in het boek staat

Elk hoofdstuk opent met een moment uit de geschiedenis, en komt dan uit bij ons eigen leven. Per hoofdstuk de eerste regel, waar het over gaat, en de vier paragrafen.

Deel I · De wereld die wij bouwden

1. 1

   De mythe van de vooruitgang

   „Gedurende het overgrote deel van het bestaan van onze soort was de nacht eenvoudigweg niet beschikbaar.”

   Elektrisch licht, snelle berichten, comfort: winst die wij nauwkeurig kunnen tellen. Dit hoofdstuk zoekt naar wat we daarbij verloren: het wakkere uur in de nacht, een buurt waar nabijheid en verbondenheid samenvielen, een lichaam dat moest bewegen. En naar het vermogen dat ons sterk maakt en tegelijk blind: we wennen aan alles.

   1. De verovering van de nacht
   2. Het einde van de buurt
   3. Het lichaam dat niets meer hoeft
   4. Het wonder van de gewenning
2. 2

   Het labyrint van de prikkels

   „Op 3 september 1833 verscheen in New York een krant die nauwelijks meer kostte dan het papier waarop zij was gedrukt.”

   Van een krant die bijna niets kostte tot de app die gratis is: hoe onze aandacht handelswaar werd. Over een verveling die een monnik in de woestijn al kende, over kinderen die opgroeien zonder iemand die meekijkt, en over het oudste verhaal van een doolhof waar niemand uit kon ontsnappen.

   1. De handel in het kijken
   2. Het uur dat niemand meer heeft
   3. Het hek dat er niet meer is
   4. Waar een mens uit bestaat
3. 3

   De economie van het ongemak

   „In de Chinese stad Nanjing stond eeuwenlang een ommuurd terrein met meer dan twintigduizend cellen.”

   Hoe de mens een cijfer kreeg: van de examencellen in het oude China tot een getal dat een land moest meten en een doel werd. Over de gildekist met drie sloten, uit de tijd dat risico nog werd gedeeld, en over een woord dat wij kwijt zijn geraakt.

   1. Het examen dat dertien eeuwen duurde
   2. Wat er niet in het getal zit
   3. De kist met drie sloten
   4. Het woord dat wij kwijt zijn

Deel II · De motor eronder

1. 4

   De wet van de versnelling

   „Voor verreweg het grootste deel van onze geschiedenis was tijd geen hoeveelheid.”

   Lang was tijd geen hoeveelheid, maar een seizoen. Dit hoofdstuk volgt hoe het uur werd uitgevonden, hoe gereedschap meester werd, en waarom bij elke grote versnelling één generatie de rekening betaalt. Het eindigt bij de mens, die langzamer opgroeit dan welk dier ook.

   1. De uitvinding van het uur
   2. De verhalen die ons voortdrijven
   3. De generatie die betaalt
   4. Het tempo van een mens
2. 5

   De onverbiddelijke machine

   „Eeuwenlang wisten samenlevingen precies waar het teveel zich bevond. Het zat aan de rand.”

   Hoe een uitzondering een gewoonte wordt, en een gewoonte de weg. Van een onderzoeker die zonder voer kwam te zitten tot de beloning in onze broekzak, van de potscherven van Athene tot de pijn van buitengesloten worden. Niemand wordt gedwongen, en toch komt bijna niemand eruit.

   1. Wanneer de uitzondering de weg wordt
   2. De uitvinding van de onweerstaanbaarheid
   3. De oudste straf
   4. De vrijheid die zichzelf opeet
3. 6

   De digitale kloof

   „In 1865 namen de sigarenmakers van een fabriek in Havana een man in dienst die niets anders deed dan voorlezen.”

   Een middel is nog geen toegang. Over een voorlezer in een sigarenfabriek, het loket dat verdween en de mensen die achterblijven als alles via een scherm moet. En over piloten van wie er niet één gemiddeld bleek: systemen gemaakt voor een mens die niet bestaat.

   1. De man die werd betaald om voor te lezen
   2. Het loket dat verdween
   3. Koloniale Waren
   4. De mens die niet in het formulier past

Deel III · Wat op het spel staat

1. 7

   Het uitbesteden van het denken

   „De oudste klacht over het uitbesteden van het denken is bijna vierentwintighonderd jaar oud en gaat over een uitvinding die wij inmiddels beschaving noemen.”

   Al vierentwintig eeuwen geleden vreesde iemand dat het schrift ons geheugen zou uithollen. Wat gebeurt er nu een machine voor ons schrijft en antwoordt, met een stem die nooit aarzelt? Over wie bepaalt wat u te zien krijgt, en waar denken eigenlijk voor is.

   1. Gij zult veel lezen en weinig weten
   2. De stem die nooit aarzelt
   3. De gedeelde tafel
   4. Waar denken eigenlijk voor is
2. 8

   De oude schoenen

   „De moderne mens is het best beschermde wezen dat ooit op deze planeet heeft geleefd.”

   Veiliger dan ooit, en hulpelozer dan ooit. Over de voorraad die verdween, kennis die vroeger in handen zat, een boom in Zwitserland die een heel land in het donker zette, en het misverstand dat redzaamheid iets is wat je alleen doet.

   1. Een korte geschiedenis van de voorraad
   2. De kennis die in handen zat
   3. Het systeem achter het stopcontact
   4. De mythe van de eenling
3. 9

   De schaduw van het interbellum

   „Het zijn geen monumenten voor de doden. Het zijn boodschappen aan mensen die nog niet geboren waren.”

   Stenen in Japan die waarschuwen voor de vloedgolf, en een radio die een heerser voor het eerst in elke huiskamer bracht. Hoe samenlevingen hun rampen bewaren en vergeten, waarom mensen veerkrachtiger zijn dan gedacht, en wat we kunnen leren van een ramp die niet gebeurde.

   1. De steen op de heuvel
   2. De stem in de huiskamer
   3. Waarom wij er altijd weer bovenop komen
   4. De ramp die niet gebeurde

Slot

1. 10

   Het wereldtoneel

   „Ergens in een archief in Den Haag ligt een papier waarop staat dat een zekere Compagnie oorlog mocht voeren.”

   Van een Compagnie die oorlog mocht voeren tot de grote bedrijven van nu: verzinsels die groter werden dan hun makers. Over instellingen gebouwd voor de snelheid van een paard, over drie werelddelen die verschillend gokken op dezelfde machine, en over de vraag waar deze eeuw om draait: wat is genoeg?

   1. De onsterfelijke personen
   2. De tragedie van de horizon
   3. Drie weddenschappen
   4. De vraag naar genoeg